دیدهبان ایران در گفتوگو با عثمان سالاری، حقوقدان و نایبرئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی درباره فواید احتمالی تغییر شکل نظام سیاسی کشورمان از ریاستی به پارلمانی پرسید، که او نیز در توضیح داد:
برقراری نظام پارلمانی در ایران به دو شکل قابل اجرا است، یکی این که قانون اساسی اصلاح شود و مثل برخی کشورها که رئیس دولت توسط نمایندگان مجلس انتخاب میشود، به عنوان نمونه مثل انگلستان که نخستوزیر یکی از اعضای پارلمان است که از سوی نمایندگان برگزیده میشود، در ایران هم رئیسجمهور توسط مجلس اتنخاب شود. اما به نظر میرسد که این روش در ایران با چالشهایی همراه خواهد بود و بهتر است ما شیوه دیگری از تغییر شکل نظام سیاسی از ریاستی به پارلمانی را در پیش بگیریم.
نماینده تربت جام و تایباد در مجلس شورای اسلامی ادامه داد: در ایران بهتر است که رئیسجمهور توسط مقام رهبری انتخاب شود، زیرا در اصل ۵۷ قانون اساسی آمده که قوای سهگانه باید تحت نظارت مقام رهبری به انجام وظایف خود بپردازند. همین حالا اگر فقها و حقوقدانان شورای نگهبان، صلاحیت نمایندگان مجلس را تایید نکنند، آنها نمیتوانند نماینده شوند. همچنین طبق قانون اساسی، حتی اگر رئیسجمهور توسط مردم انتخاب شود، اما حکم او توسط رهبر انقلاب تنفیذ نشود، عملا مشروعیت سیاسی ندارد؛ بنابراین بهتر است امر حاکمیتی مهمی مثل انتخاب رئیسجمهور را با دقت نظر بیشتری انجام دهیم.
نایبرئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس با اشاره به مبنای حقوقی انتخاب رئیس جمهور توسط رهبری به دیده بان ایران گفت: بالاترین مقام در کشورمان، مقام رهبری است .رئیسجمهور نیز دومین مقام کشور بعد از رهبری محسوب میشود؛ در چنین شرایطی، آیا بهتر نیست که مقام دوم کشور نیز توسط مقاوم اول انتخاب شود؟ مثل این است که وقتی یک وزیر انتخاب میشود، او میتواند معاونان و مدیران کل وزارتخانه خود را منصوب کند و به طور مثال، رئیسجمهور برای معاونان وزیر حکم انتصاب صادر نمیکند، بلکه این کار از اختیارات خود وزیر است؛ همانطور که انتخاب خود وزیر نیز از اختیارات رئیسجمهور است.
وی در ادامه تاکید کرد: زمانی که رئیس اصلی حکومت ما، شخص ولی فقیه است، بهتر است رئیسجمهور که وظیفه اداره قوه مجریه را برعهده دارد، توسط مقام رهبری تعیین شود و حتما این روش به ایجاد تمرکز و شتاب بیشتر در عملکرد قوه مجریه کمک میکند.
انتخاب رئیسجمهور توسط رهبری باعث هماهنگی بیشتر در حاکمیت میشود
سالاری در پاسخ به این سوال که آیا انتخاب رئیسجمهور توسط رهبری با اصل مردمسالاری دینی که نظام جمهوری اسلامی ایران براساس آن بنا نهاده شده است، مغایرت قرار دارد یا خیر، گفت: حتما این کار هیچ مغایرتی با اصل مردمسالاری دینی ندارد، زیرا مردمسالاری دینی یعنی حق تعیین سرنوشت و در جمهوری اسلامی، مقام رهبری نیز با واسطه توسط مردم انتخاب میشود، به نحوی که نمایندگان مجلس خبرگان را مردم انتخاب میکنند و آنها نیز شخص رهبر را انتخاب میکنند. این نص صریح قانون اساسی است که بالاترین مقام کشور نیز با رأی غیرمستقیم مردم انتخاب میشود.
نایبرئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی ادامه داد: مغایر دانستن انتخاب رئیسجمهور توسط رهبری با اصل مردمسالاری دینی، مثل این است که بگوییم همین حالا انتخاب وزرا توسط رئیسجمهور با مردم سالاری دینی در تناقض قرار دارد، در حالی که اینطور نیست و مردم، رئیسجمهور را انتخاب میکنند و او نیز وزیران را انتخاب میکند. پیشنهاد ما این است که در آینده و در یک نظام پارلمانی مطلوب در ایران، رهبری که با رأی غیرمستقیم مردم انتخاب میشود، بتواند شخصاً رئیسجمهور را انتخاب کند.
این حقوقدان در ادامه بیان کرد: تغییر فرآیند انتخاب رئیسجمهور در ایران باعث افزایش شتاب و تمرکز قوه مجریه در انجام وظایف خود میشود. یکی از عوامل اصلی بروز برخی مشکلات در کشورمان طی دهههای گذشته این است که بعضی افرادی که بعد از انقلاب به عنوان رئیسجمهور انتخاب شدند، دچار انحرافات یا اعوجاجات فکری بودند و خط مشی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آنها در زمینههای مختلف، تطابق کامل با نظرات رهبری نداشت، اما اگر این تطابق و تجانس وجود داشت، بسیاری از مشکلات ایجاد نمیشد.
وی در پایان تصریح کرد: اگر رئیسجمهور توسط رهبری انتخاب شود، با توجه به این که هماکنون فرماندهان نیروهای مسلح، رئیس قوه قضاییه و برخی دیگر از مقامات ارشد کشور نیز توسط رهبر انقلاب انتخاب میشوند، حتما هماهنگیها در سطح کلان حاکمیت افزایش خواهد یافت. لازم است روی این حالت از تغییر شکل نظام کشور از ریاستی به پارلمانی کار کنیم و در دوره کنونی مجلس شورای اسلامی، مطالعاتی را در این زمینه آغاز کردهایم.
